Hiya

Isang katutubong halagahang Filipino ang hiya at naipapahayag sa iba’t ibang paraan at maaaring magkaroon ng mabuti o masamang kahulugan. Karaniwang nakaugnay ito sa pagpapahalaga at paggalang sa sarili at sa kapuwa. Umiiral ito kapag nag-aalinlangan ang tao sa sariling katayuan o inaakala niyang hindi tatanggapin ng iba ang kaniyang gagawin. Nangangahulugan din ito ng pagtupad sa kasunduan at sa inaasahan ng pamilya, komunidad, at kaibigan.

Ang hiya ay isang nakapanliliit na pakiramdam kapag nagkulang sa inaasahan. Isang simpleng halimbawa ang pangyayaring nakahihiya sa isang ninong na hindi magbigay ng aginaldo sa inaanak. Kapag nangyari ito at nagkita ang ninong at ang inaanak pagkatapos ng Pasko at tiyak na papawisan ang ninong dahil sa kaniyang pagkukulang. Lalo na kapag sinita siya ng inaanak sa harap ng ibang tao. Napahiya ang ninong. Ngunit hindi rin maganda ang ginawa ng inaanak, dahil ipinahiyâ niya ang ninong. Kung may paggálang siyá sa ninong ay ibubulong na lámang niya ang pagkukulang nitó.

Ngunit ang pagtupad sa obligasyon ay diwa ng sumusunod na salawikain:

Sa táong may hiyâ

Dangal ang salitâ.

Sa di-nakasulat na kodigo ng hiya, kailangang tupdin ang anumang kasunduan; kung minsan, kahit magbunga ito ng kamatayan. Kaya pinaparatangang “walanghiya” ang walang “isang salitâ” bukod sa hindi sumusunod sa kahit simpleng tuntunin.

Sa kabilang dako, isang kahinaan din ang “mahiyain.” Nagiging palatandaan ito ng malubhang pagpapahalaga sa sarili o pagiging talusaling. Ang tao na “masamâng mapahiyâ” ay napagsasamantalahan ng kapuwa dahil madalîng makuha sa kaunting kantiyaw. May ayaw mapahiyâ at inuubos ang naipong salapi kapag nakantiyawan ng mga kaibigan.

May nagdidilim ang paningin at nang-aaway kapag napahiya sa tuksuhan kapag nagiinuman. Isang masamang ugali ang mangutang para sa pista dahil ayaw mapahiya sa mga bisita. Samantala, palatandaan naman ito ng matinding inferiority complex. Nakikita ito sa mga bata na nahihiyâng lumahok sa mga paligsahan o gawaing pangmaramihan, umiiyak agad kapag natukso, hindi nagsasalitâ kapag may ibang tao, at iba pa dahil may napakababàng pagtingin sa sarili. Malîng mahiyain ang ayaw sumalungat dahil matanda ang nag-utos.

Pinagmulan: NCCA Official | Flickr

Mungkahing Basahin: